Το επικίνδυνο rebranding της πατριαρχίας

Έβλεπα ένα TikTok τις προάλλες (τι πιο σύνηθες) και μία creator έλεγε πως, αν σου πουν «τράβα στην κουζίνα», τους λες σεξίσταρους. Αν, όμως, δεις γυναίκα να σου λέει σε reel: «Η θεϊκή θηλυκότητα (divine femininity) ανθίζει όταν οι γυναίκες τιμούν τους κύκλους της θηλυκότητάς τους και επιλέγουν μια ήρεμη ζωή φροντίζοντας την οικογένεια και το σπίτι», ενδεχομένως σκέφτεσαι πως η creator κάτι ξέρει που εσύ δεν ξέρεις και κάτι κάνει καλά που, προφανώς, εσύ κάνεις λάθος.

Κι αυτό είναι πρόβλημα.

Τα trends του soft girl, του divine femininity είναι ακριβώς ό,τι λένε οι trad wives αλλά με άλλα λόγια. Σου τα πλασάρουν ως επιλογές αυτοφροντίδας, επιστροφής στην εαυτή, «αληθινής θηλυκότητας». Στην πράξη, όμως, είναι ένα rebranding της πατριαρχίας -απλώς πολύ πιο aesthetic και εύπεπτο, τέλειο για την εποχή των σόσιαλ.

Το #softgirl (κοντά 900 χιλιάδες αναρτήσεις, ε) υπόσχεται ξεκούραση από το burnout και απόρριψη της κουλτούρας της υπερπαραγωγικότητας. Μέχρι εδώ, όλα καλά. Το ζήτημα ξεκινά όταν αυτή η «απαλή ζωή» παρουσιάζεται ως προνόμιο που κατακτάται όχι μέσω συλλογικών διεκδικήσεων, αλλά μέσω της ατομικής προσαρμογής: βρες έναν άντρα να σε φροντίζει, χαμήλωσε τις φιλοδοξίες σου, γίνε πιο «θηλυκή», λιγότερο απαιτητική. Γενικά, μην ενοχλείς και πολύ. Η κούραση που αισθάνεσαι και το burnout που βιώνεις δεν αμφισβητεί το σύστημα που σε εξαντλεί. Απλώς σου μαθαίνουν πώς να χωράς  καλύτερα σ’αυτό.

Το #divinefeminine πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα, ντύνοντας την έμφυλη ουσιοκρατία με κάτι από πνευματισμό. Η γυναίκα παρουσιάζεται ως εκ φύσεως ήπια, διαισθητική, φροντιστική, συναισθηματική. Ο άντρας, αντίστοιχα, ως δυναμικός, ηγετικός, λογικός. Αυτή η «συμπληρωματικότητα» δεν είναι τίποτα καινούργιο  -είναι ο ίδιος παλιός δυαδικός διαχωρισμός φύλων, απλώς με crystals, quotes αυτοβοήθειας και aesthetic κόντεντ. Και φυσικά, δεν χωρά ούτε τρανς, ούτε non-binary, ούτε γυναίκες που δεν θέλουν να είναι «μαλακές» και «ήσυχες».

Να τα δούμε πιο αναλυτικά.

Η devine feminine εαυτή σου

Το divine femininity είναι η πιο TikTok-ική εκδοχή μιας πολύ παλιάς ιδέας: ότι υπάρχει μια «ιερή θηλυκή ενέργεια» που οι γυναίκες έχουν ξεχάσει και πρέπει να ξαναβρούν.

Στο TikTok και στο Instagram θα το συναντήσεις σε βίντεο με αργές κινήσεις, κεριά, crystals που λέγαμε παραπάνω, affirmations και captions τύπου «I don’t chase, I attract». Η «θεϊκή θηλυκότητα» περιγράφεται ως διαίσθηση, απαλότητα, φροντίδα, συναισθηματικό βάθος, ηρεμία. Σε αντίθεση με τη «θεϊκή αρρενωπότητα», που συνδέεται με δράση, λογική, ηγεσία και έλεγχο.

Θεωρητικά, όλοι οι άνθρωποι έχουν και τις δύο «ενέργειες». Στην πράξη όμως, το περιεχόμενο απευθύνεται κυρίως σε γυναίκες και τις καλεί να «επιστρέψουν στη φύση τους»: να χαμηλώσουν ρυθμούς, να πάψουν να ανταγωνίζονται, να γίνουν πιο δεκτικές, συχνά και πιο πρόθυμες να αφήσουν τον «αρσενικό» να ηγηθεί.

Ώπα.

Για κάποιες, το divine femininity λειτουργεί σαν αντίδοτο στην εξουθενωτική hustle culture και της συνεχούς απόδειξης ότι αξίκζουν. Για άλλες, είναι απλώς έμφυλος ουσιοκρατισμός: η ιδέα ότι οι γυναίκες «είναι από τη φύση τους» ήπιες, φροντιστικές και συναισθηματικές, άρα οφείλουν να το ενσαρκώνουν.

Το πρόβλημα δεν είναι να είσαι «μαλακή». Να είσαι όπως θέλεις. Το θέμα είναι ότι αυτή η φάση σου παρουσιάζεται ως βιολογικό πεπρωμένο. Ότι η θηλυκότητα περιορίζεται σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που χωράνε άνετα σε έναν παραδοσιακό ρόλο.

Το soft girl era σου

Το soft life ξεκίνησε ως μια σχεδόν ριζοσπαστική επιθυμία: να ζούμε χωρίς εξουθένωση. Να μην καίγεται το σώμα και το μυαλό μας στο βωμό της παραγωγικότητας. Να επιλέγουμε ξεκούραση, όρια, απόλαυση, αργούς ρυθμούς.

Το soft girl είναι αυτό που γίνεσαι όταν ζεις το soft life. «Clean» αισθητική, ημερολόγια με stickers, captions για «ευαισθησία» και «αγνή αγάπη». Είναι μια περσόνα που λέει: είμαι τρυφερή, συναισθηματική, ευάλωτη, δεν ντρέπομαι γι’ αυτό. Και πολύ καλά κάνεις που δεν ντρέπεσαι για αυτό, θα πω εγώ. Το ζήτημα είναι να έχεις την επιλογή να είσαι όπως θέλεις.

Σε πρώτο επίπεδο, το soft girl μοιάζει με αντίδραση στην ιδέα της «κουλ τύπισσας» (άκου τον μονόλογο του cool girl από την ταινία Gone Girl, θα τον βάλω από κάτω) ή της «σκληρής» γυναίκας που δεν έχει ανάγκη κανέναν. Αγκαλιάζει την ευαισθησία και τη ρομαντικότητα σε έναν κόσμο που για χρόνια έλεγε στις γυναίκες ότι για να επιβιώσουν πρέπει να είναι σκληρές και μόνες -και γέννησε όλα τα στερεότυπα της επιτυχημένης αλλά εντελώς δυστυχισμένης CEO.

Το πρόβλημα έρχεται όταν το soft girl era σου μετατρέπεται από πολιτική ανάγκη σε ατομικό lifestyle brand. Όταν η λύση στην εξάντληση δεν είναι η αμφισβήτηση των συνθηκών εργασίας, των έμφυλων ανισοτήτων ή της επισφαλούς ζωής, αλλά η «σωστή ενέργεια», το manifestation και , συχνά, η εύρεση ενός άντρα που θα σου προσφέρει οικονομική ασφάλεια για να μπορέσεις να «μαλακώσεις» κι εσύ.

Βλέπουμε τον κοινό παρονομαστή; Τα δύο αυτά trends παίρνουν το πρόβλημα από το σύστημα και το μετατοπίζουν στο άτομο. Δεν φταίει η πατριαρχία -φταις εσύ που δεν «ρέεις», δεν «ευθυγραμμίζεσαι με τη θηλυκή σου ενέργεια. Η καταπίεση δεν εξαφανίζεται αλλά παρουσιάζεται ως προσωπική επιλογή και αυτοφροντίδα.

Η πατριαρχία είναι εκεί αλλά rebranded -όπως η σοκολάτα που άλλαξε συσκευασία και κοστίζει 2 ευρώ παραπάνω αλλά, εντέλει, ίδια γεύση έχει.

Πατριαρχία εξίσου περιοριστική, απλώς πιο εύκολη να καταναλωθεί, επειδή γίνεται τάση στα σόσιαλ.