Η αγελάδα, στη σύγχρονη βιομηχανική κτηνοστοφία η αγελάδα έχει πάψει να είναι απλώς ένα ζώο αφού έχει μετατραπεί σε κρίκο μιας αλυσίδας παραγωγής που ξεκινά από την τεχνητή γονιμοποίηση και καταλήγει, σχεδόν αθόρυβα, στο ράφι του σούπερ μάρκετ. Παράγει γάλα και μοσχάρια. Για το πρώτο υπάρχει εικόνα, διαφήμιση, αφήγηση. Για το δεύτερο, σχεδόν σιωπή. Κι όμως, εκεί κρύβεται μια ιστορία που παραμένει στην σκιά.
Κάθε χρόνο, εκατομμύρια μοσχάρια γεννιούνται σε γαλακτοπαραγωγικές μονάδες στην Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον υπόλοιπο κόσμο. Μόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πάνω από 1,5 εκατομμύριο νεογέννητα μεταφέρονται ετησίως σε μεγάλες αποστάσεις. Στις ΗΠΑ, οι γεννήσεις ξεπερνούν τα 9 εκατομμύρια. Άλλα 8 εκατομμύρια μοσχάρια γεννιούνται κάθε χρόνο στη Νέα Ζηλανδία και την Αυστραλία. Οι εντυπωσιακοί αυτοί αριθμοί είναι η αθέατη βάση ενός συστήματος που λειτουργεί με απόλυτη κανονικότητα.
Ο αποχωρισμός που δεν φαίνεται
Η ζωή αυτών των ζώων ξεκινά σχεδόν πάντα με έναν αποχωρισμό αφού μέσα σε λίγες ώρες ή το πολύ λίγες ημέρες από τη γέννησή τους, απομακρύνονται βίαια και συνήθως βάναυσα από τις μητέρες τους. Παράλληλα η γαλακτοπαραγωγή απαιτεί έναν συνεχή κύκλο εγκυμοσύνης και γέννησης για την αγελάδα με το γάλα της να προορίζεται για εμπορική χρήση και όχι για το νεογέννητο μοσχάρι της. Έτσι, από την πρώτη στιγμή, το μοσχάρι παύει να είναι «παιδί» και μετατρέπεται σε «παραπροϊόν» μιας διαδικασίας που δεν αφήνει περιθώρια συναισθηματισμού.
Από εκεί και πέρα, η διαδρομή του είναι σχεδόν προδιαγεγραμμένη. Κάποια θηλυκά θα επιστρέψουν στο σύστημα ως μελλοντικές αγελάδες γαλακτοπαραγωγής. Τα αρσενικά και αρκετά από τα θηλυκά θα κατευθυνθούν προς την παραγωγή κρέατος. Όλα όμως, χωρίς εξαίρεση, περνούν από το ίδιο πρώτο στάδιο. Τη μεταφορά. Και εκεί αρχίζει η πιο σκληρή φάση.
Το ταξίδι και οι «πόλεις» των μοσχαριών
Σε ηλικία μόλις δύο εβδομάδων – πολλές φορές ακόμη νωρίτερα – τα μοσχάρια φορτώνονται σε φορτηγά παρότι δεν μπορούν ακόμη να ισορροπήσουν σωστά στα πόδια τους και φυσικά δεν έχουν απογαλακτιστεί και χρειάζονται γάλα πολλές φορές την ημέρα. Παρ’ όλα αυτά, στοιβάζονται σε φορτηγά αυτοκίνητα και ξεκινούν ένα ταξίδι που μπορεί να διαρκέσει ώρες, ακόμη και ημέρες.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν καταγραφεί διαδρομές που ξεπερνούν τις 30 ώρες. Στην Ευρώπη, τα ζώα διασχίζουν σύνορα, από την Ιρλανδία προς τη Γαλλία ή την Ισπανία, μέσα σε φορτηγά που μετατρέπονται σε κινούμενους θαλάμους πόνου, πείνας, δίψας και στρες. Οι συνθήκες είναι, στην καλύτερη περίπτωση, οριακές. Τα μοσχάρια τοποθετούνται σε πολλαπλά επίπεδα, χωρίς επαρκή χώρο να κινηθούν ή να ξαπλώσουν άνετα. Η θερμοκρασία δεν ρυθμίζεται επαρκώς. Το καλοκαίρι, η ζέστη γίνεται αποπνικτική. Τον χειμώνα, ο αέρας και η υγρασία διαπερνούν τα μεταλλικά τοιχώματα.
Η σίτισή τους είναι πρακτικά αδύνατη. Πολλά από αυτά εξακολουθούν να εξαρτώνται πλήρως από το γάλα, αλλά κατά τη διάρκεια του ταξιδιού δεν τρέφονται. Ακόμη και το νερό δεν είναι δεδομένο καθώς τα συστήματα ποτίσματος δεν είναι σχεδιασμένα για τόσο μικρά ζώα. Η εικόνα είναι αυτή της αργής φθοράς. Δίψα, πείνα, εξάντληση. Ζώα που καταρρέουν από την αφυδάτωση ή τη θερμοπληξία. Άλλα που δεν αντέχουν το κρύο. Κάποια δεν φτάνουν ποτέ.
Όσα επιβιώσουν, φτάνουν στον επόμενο σταθμό της ζωής τους. Τις μεγάλες εγκαταστάσεις εκτροφής μοσχαριών, τα λεγόμενα «calf ranches». Ένας κόσμος που λειτουργεί μακριά από τα βλέμματα των καταναλωτών, αλλά βρίσκεται στην καρδιά της βιομηχανίας.
Σε περιοχές όπως η Κεντρική κοιλάδα της Καλιφόρνιας, αυτά τα συγκροτήματα απλώνονται σε τεράστιες εκτάσεις. Από ψηλά, μοιάζουν με πόλεις. Όχι πόλεις ανθρώπων, αλλά πόλεις σιωπηλών, απομονωμένων σωμάτων. Σειρές επί σειρών από μικρά κουβούκλια, τοποθετημένα με απόλυτη γεωμετρική ακρίβεια.
Κάθε μοσχάρι ζει μόνο του. Το «σπίτι» του είναι ένας στενός υπαίθριος χώρος, μικρότερος από μια θέση στάθμευσης αυτοκινήτου χωρίς την παραμικρή επαφή με τα υπόλοιπα άτομα.
Κανονισμοί, πραγματικότητα και το ανοιχτό ερώτημα
Η απομόνωση παρουσιάζεται από τους εμπνευστές της ως μέτρο υγειονομικής προστασίας. Και πράγματι, μειώνει τη μετάδοση ασθενειών μέσω άμεσης επαφής. Όμως ταυτόχρονα στερεί από τα ζώα κάθε φυσική συμπεριφορά. Το μοσχάρι, ένα κοινωνικό ζώο, μεγαλώνει χωρίς να γνωρίσει ποτέ άλλο μοσχάρι. Παρά τις προφυλάξεις, οι ασθένειες δεν αποφεύγονται. Το αντίθετο. Τα νεογέννητα έχουν αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα, ιδιαίτερα όταν δεν έχουν τραφεί επαρκώς με μητρικό γάλα. Η ανάμιξή τους με ζώα από διαφορετικές φάρμες δημιουργεί τις ιδανικές συνθήκες για την εξάπλωση λοιμώξεων.
Η αρρώστια είναι μέρος του συστήματος. Όπως και η απώλεια. Σε περιπτώσεις σοβαρής επιδείνωσης, εφαρμόζεται ευθανασία, συνήθως με πυροβολισμό. Μια πρακτική που θεωρείται «ανθρωπιστική» στα πρωτόκολλα, όταν γίνεται σωστά. Στην πράξη όμως, η εικόνα σπάνια είναι τόσο καθαρή.
Και υπάρχει και κάτι ακόμη. Οι άνθρωποι. Οι εργαζόμενοι σε αυτές τις εγκαταστάσεις καλούνται να διαχειριστούν εκατοντάδες, πολλές φορές χιλιάδες ζώα, μέσα σε περιορισμένο χρόνο. Η πίεση είναι συνεχής. Η κούραση επίσης. Και κάπου εκεί, ανάμεσα στην ανάγκη για ταχύτητα και την πραγματικότητα του όγκου, η «ήπια μεταχείριση» γίνεται θεωρία. Δεν πρόκειται απαραίτητα για πρόθεση κακοποίησης. Πρόκειται για ένα σύστημα που δεν αφήνει χώρο για οτιδήποτε άλλο πέρα από την αποτελεσματικότητα.
Επισήμως, οι κανονισμοί είναι σαφείς. Απαγορεύονται πρακτικές όπως το χτύπημα ή το τράβηγμα των ζώων από ευαίσθητα σημεία. Επιβάλλεται ήρεμος χειρισμός. Προβλέπονται πρότυπα ευζωίας.
Στην πράξη, η εφαρμογή τους είναι σχεδόν ανύπαρκτη και αυτό δεν είναι τυχαίο. Όταν η παραγωγή βασίζεται στην κλίμακα – όταν χιλιάδες ζώα πρέπει να μετακινηθούν, να τραφούν, να επιβιώσουν μέσα σε αυστηρά χρονικά και οικονομικά πλαίσια – οι κανόνες συχνά υποχωρούν μπροστά στην ανάγκη.
Κι έτσι, η εικόνα που φτάνει στον καταναλωτή παραμένει αποσπασματική. Μια φάρμα με πράσινα λιβάδια. Αγελάδες που βόσκουν. Μια ιδέα «φυσικότητας». Κάπου αλλού, μακριά από αυτό το κάδρο, τα μοσχάρια που γεννήθηκαν για να το συντηρήσουν. Δεν είναι εκεί. Δεν φαίνονται. Η αλυσίδα είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε να μην φαίνεται.
Τα τελευταία χρόνια, κάτι αρχίζει να αλλάζει. Πιέσεις από οργανώσεις, έρευνες, αποκαλύψεις. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έχουν συσταθεί επιτροπές για τη διερεύνηση των συνθηκών μεταφοράς ζώων. Καμπάνιες ζητούν την απαγόρευση της μεταφοράς μη απογαλακτισμένων μοσχαριών. Προτείνονται εναλλακτικές λύσεις, που θα περιορίσουν ή θα αντικαταστήσουν τη μεταφορά ζωντανών ζώων. Όμως η αντίσταση είναι ισχυρή. Η βιομηχανία δεν αλλάζει εύκολα. Το μοντέλο είναι βαθιά ριζωμένο. Οικονομικά, πολιτικά, κοινωνικά.
Και κάπου εκεί, το ερώτημα επιστρέφει. Μπορεί ένα σύστημα που βασίζεται στη συνεχή παραγωγή ζωής και στην εξίσου συνεχή διαχείρισή της ως προϊόν να διασφαλίσει πραγματικά την ευζωία των ζώων; Ή μήπως αυτό που βλέπουμε δεν είναι απλώς μια σειρά «προβλημάτων» προς διόρθωση, αλλά η φυσική συνέπεια του ίδιου του τρόπου με τον οποίο έχουμε επιλέξει να παράγουμε;
Μέχρι να απαντηθεί αυτό, τα εκατομμύρια μοσχάρια που γεννιούνται κάθε χρόνο θα συνεχίσουν να υπάρχουν και να χάνονται στο πιο αθέατο σημείο μιας αλυσίδας που όλοι γνωρίζουμε, αλλά σπάνια κοιτάμε πραγματικά.
Ακολουθήστε το rosa.gr
