Σταματήστε επιτέλους να ασχολείστε με τις μήτρες μας 

Μια εξοργισμένη σχετικά με το θέμα αμβλώσεις γυναίκα θα έλεγε «Σταματήστε επιτέλους να ασχολείστε με τις μήτρες μας» και θα είχε απόλυτο δίκιο. Συμφωνώ με αυτή την εξοργισμένη -όχι και τόσο υποθετική- γυναίκα.

Σε τηλεοπτική συνέντευξή της, η Μαρία Καρυστιανού τοποθετήθηκε πάνω στο ζήτημα, πυροδοτώντας εκ νέου μια συζήτηση σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο, η οποία δεν ανοίγει για πρώτη φορά στη δημόσια σφαίρα τα τελευταία χρόνια, σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου οι αμβλώσεις είναι νόμιμο δικαίωμα που κατακτήθηκε από αγώνες το 1986. Ωστόσο, το δικαίωμα αυτό έχει δημοσίως αμφισβητηθεί κατά καιρούς από πολιτικά στελέχη -της Δεξιάς-Ακροδεξιάς «πολυκατοικίας»-, όσο και από εκκλησιαστικούς κύκλους.

Η ηθική είναι ταξική, έμφυλη και πολιτική

«Γιατί αφορά τα δικαιώματα της γυναίκας, αλλά και του εμβρύου […] στην περίπτωση των αμβλώσεων υπάρχει κι ένα άλλο ηθικό θέμα που για μένα είναι πολύ σημαντικό»

Περί «δικαιωμάτων του εμβρύου» έχουν μιλήσει διαχρονικά πολλοί φιλόσοφοι, ακαδημαϊκοί και στοχαστές της ηθικής και βιοηθικής, με μεγάλες επιδράσεις σε υπαρξιακά και ηθικά ζητήματα. Πολλές οπτικές, συζητήσεις επί συζητήσεων, αντιθέσεις, debates σχετικά με το πότε ξεκινάει η ζωή ενός ανθρώπου (στη σύλληψη ή στη γέννηση;), αλλά και για το τι ορίζεται ως υποκείμενο, πρόσωπο, άτομο.

Η ηθική είναι κάτι υποκειμενικό. Ποτέ δεν είναι κάτι ουδέτερο, αφού ορίζεται από κοινωνικούς κανόνες, ιστορικές συνθήκες, σχέσεις εξουσίας. Είναι ταξική, έμφυλη, πολιτική (βλ. Judith Butler, “Frames of War: When Is Life Grievable?”, 2009).

Γιατί το λέμε αυτό;

Γιατί η ηθική πυξίδα του ενός (που πλάθεται εντός πολύ συγκεκριμένων κοινωνικών πλαισίων), είναι ηθική πυξίδα του ενός -ακόμα και αν είναι παραπάνω από ένας, μια κοινωνική μερίδα, ας πούμε. Δεν είναι κριτήριο για τον τρόπο που κομμάτι του πληθυσμού (π.χ. γυναίκες) θα έχει πρόσβαση σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Με τον ίδιο τρόπο, οι θρησκευτικές πεποιθήσεις του ενός, είναι θρησκευτικές πεποιθήσεις του ενός. Δεν είναι «ευαγγέλιο» για το αν οι γυναίκες θα πρέπει να ξεψυχούν σε δημόσιες τουαλέτες -προσπαθώντας να τερματίσουν την ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη τους- ή σε ιατρικά κρεβάτια, με τους γιατρούς αδύναμους να παρέχουν ιατρική φροντίδα επειδή απειλούνται με ποινή φυλάκισης (δεν είναι φανταστικό σενάριο, είναι η ιστορία της Amber Nicole Thurman από τις ΗΠΑ. Εσύ που δεν πιστεύεις, ψάξε το). 

Όπου οι αμβλώσεις μπήκαν στο «ζύγι» μιας (απροσδιόριστης) ηθικής κάποιων, αυτό που στην υλική πραγματικότητα αμφισβητήθηκε ήταν οι ζωές δισεκατομμυρίων γυναικών και θηλυκοτήτων. Όπου οι αμβλώσεις απαγορεύτηκαν, δεν σταμάτησαν να γίνονται. Κρεμάστρες, «τυχαίες» πτώσεις από σκάλες, γυναίκες νεκρές από μολύνσεις και αιμορραγίες, είναι εικόνες «τυπωμένες» πάνω στο αδιαπραγμάτευτο δικαίωμα για πρόσβαση σε ασφαλείς αμβλώσεις. Εικόνες που δεν είναι στο παρελθόν μας, αλλά στέκονται και στο παρόν μας είτε με σάρκα και οστά, είτε ως εμφανής απειλή ζωής. 

Οι αμβλώσεις είναι υγειονομική φροντίδα -το λένε και οι γιατροί

«Επειδή είμαι και παιδίατρος, λόγω της επιστήμης μου, διχάζομαι στο ποια δικαιώματα πρέπει να είναι παραπάνω»

Τα χρόνια περνούν και οι επιστήμες που ασχολούνται με ζητήματα όπως η άμβλωση προχωρούν συνεχώς. Και προχωρούν προς τα μπρος.

Στα περισσότερα ιατρικά άρθρα, για παράδειγμα, οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν την άμβλωση ως αναπόσπαστο μέρος της αναπαραγωγικής υγειονομικής φροντίδας, ως κρίσιμο μηχανισμό για τη διασφάλιση της υγείας και της αυτονομίας των γυναικών και ως μια εκ των ασφαλέστερων ιατρικών πράξεων, όταν πραγματοποιείται υπό κατάλληλες συνθήκες (π.χ.Recker et al., 2025; de Londras, Cleeve, Rodriguez, et al., 2022). 

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), υπογραμμίζει τη σημασία την ενίσχυση της πρόσβασης σε ασφαλείς αμβλώσεις και της άρσης των νομοθετικών περιορισμών που έχουν εφαρμοστεί σε σειρά από χώρες. 

Αυτά πολύ πρόχειρα, σε σχέση με την ιατρική επιστήμη. 

Στο «παζάρι» της δημόσιας διαβούλευσης

«Θεωρώ ότι είναι ένα θέμα δημόσιας διαβούλευσης, ας αποφασίσει η κοινωνία τι θα ήθελε να γίνει»

Για κάποιους ανθρώπους το επιχείρημα «αυτοδιάθεση» μάλλον δεν είναι αρκετά ισχυρό. Έτσι, θέλουν να βάλουν τα δικαιώματα των γυναικών στο «παζάρι» της δημόσιας διαβούλευσης. Όμως, η αυτοδιάθεση δεν είναι απλώς μια επιλογή, ξεγυμνωμένη από τα κοινωνικά πλαίσια που την καθορίζουν. Είναι η ικανότητα να παίρνεις αποφάσεις μέσα σε αυτά. 

Οι γυναίκες που προχωρούν σε άμβλωση, συχνά λαμβάνουν την απόφαση εν μέσω της πιο τραυματικής «δημόσιας διαβούλευσης»: του κοινωνικού στιγματισμού, που γεννήθηκε από το πατριαρχικό στερεότυπο πως οι γυναίκες που δεν θέλουν να κρατήσουν ένα παιδί είναι «φόνισσες», λιγότερο γυναίκες. Λιγότερο συναισθηματικές, μητρικές, φροντιστικές, ικανές, άξιες, ανιδιοτελείς -και η λίστα συνεχίζεται με διάφορα επίθετα που οι έμφυλες καταπιεστικές νόρμες έχουν «φορέσει» σε όλες τις γυναίκες παντού, οριζόντια και διαχρονικά. Το έχουμε δει στη μυθοπλασία, το έχουμε δει και στην πραγματική ζωή, με γυναίκες να στιγματίζονται από το «ηθικό λάθος» μιας άμβλωσης, ακόμα και αν είναι κάτι νόμιμο και αποδεκτό. 

Αφού, όμως, μιλάμε για «δημόσια διαβούλευση», θα ζητήσουμε πάλι τη βοήθεια της επιστήμης για να μας πει κάτι ιδιαίτερα απλό για εκείνη την -πατριαρχική- κοινωνία που καλείται (;) σύσσωμη να αποφασίσει για τις μήτρες των γυναικών. 

Μελέτες έχουν δείξει πως οι αντιλήψεις της κοινής γνώμης γύρω από τις αμβλώσεις, επηρεάζονται από τις στάσεις απέναντι στην ανισότητα των φύλων (Hansen, 2025). Τι σημαίνει αυτό με πιο απλά λόγια; Πως αν κάποιος άνθρωπος τοποθετείται κατά του θεμελιώδους αυτού δικαιώματος, είναι αρκετά πιθανόν να είναι σεξιστής/μισογύνης -και να σημειώσουμε, πως ο σεξισμός δεν εκφράζεται μόνο εχθρικά, αλλά και «καλοπροαίρετα», με «νοιάξιμο». Σε κάθε περίπτωση, μια άποψη της κοινής γνώμης που ζητά την απαγόρευση της πρόσβασης σε άμβλωση, συνομολογεί σε ένα κυρίαρχο στοιχείο: στον έλεγχο και την αστυνόμευση των γυναικείων σωμάτων -είτε εκφράζεται με επιθετικά και μισογύνικα προτάγματα, είτε όχι.

Η «διαβούλευση» λήγει εδώ, γιατί είναι ζήτημα ελέγχου

Αν οι άνδρες κυοφορούσαν, το δικαίωμα στην άμβλωση δεν θα έμπαινε ποτέ υπό αμφισβήτηση. Αυτό το λένε πατριαρχία, και όχι, ούτε αυτό είναι υπερβολή, αν αναλογιστούμε τους τρόπους, τα μέσα και τα εργαλεία που το καταπιεστικό ως προς το φύλο σύστημα έχει εφεύρει ανά τους αιώνες για να ποδηγετήσει και να καταστείλει το γυναικείο σώμα. 

Η Angela Davis (1981), έλεγε πως η αντισύλληψη, η επιλογή, οι ασφαλείς μέθοδοι, αλλά και οι αμβλώσεις, συνιστούν θεμελιώδη προϋπόθεση για την απελευθέρωση των γυναικών. Τα αναπαραγωγικά δικαιώματα, έλεγε επίσης η σπουδαία Αμερικανίδα φεμινίστρια, θεωρητικός και ακτιβίστρια, δεν περιορίζονται μόνο στην αντισύλληψη, αλλά και στο να μπορεί ένας άνθρωπος να μεγαλώσει τα παιδιά που επέλεξε να γεννήσει με αξιοπρέπεια, σεβασμό στην αυτονομία και κοινωνική δικαιοσύνη. 

Το λένε και οι γυναίκες που στους δρόμους του κόσμου «τσαλακώνουν» και «ποδοπατούν» δικαστικές και πολιτικές αποφάσεις που αμφισβητούν την ίδια τη ζωή τους, όταν με έναν νόμο τις αναγκάζουν σε ένα μέλλον και ένα παρόν που τις καταπιέζει, καταδικάζοντάς τες να ζουν ένα αέναο τραύμα. Εκείνες, όμως, ξέρουν καλά πως το να γίνεις μητέρα δεν είναι πεπρωμένο ή αναγκαιότητα που προκύπτει από τα βιολογικά σου χαρακτηριστικά. Είναι μια απόφαση που προϋποθέτει ελευθερία επιλογής και αυτονομία. 

Στον δικαστή που ψηφίζει την απαγόρευση των αμβλώσεων. Στ@ (δυνάμει) πολιτικό που αμφισβητεί για λόγους «ηθικούς» τα δικαιώματά μας. Στον άνδρα γείτονα που προσπαθεί να μας πει πως μόνος στόχος στη ζωή μας είναι η μητρότητα. Στον άνθρωπο εκείνο που μας κρίνει επειδή διακόψαμε μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη.

Από τη Χιλή μέχρι την Πολωνία και από την Ελλάδα μέχρι τις ΗΠΑ, έχουμε κάτι να πούμε: Κάτω τα χέρια από τις μήτρες μας. 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

• Butler, J. (2009). Frames of war: When is life grievable? Verso. 
• Chesney-Lind, M., & Hadi, S. T. (2017). Patriarchy, abortion, and the criminal system: Policing female bodies. Women & Criminal Justice, 27(1), 73–88. https://doi.org/10.1080/08974454.2016.1259601
• Davis, A. Y. (1981). Women, race, & class. New York, NY: Random House.
• de Londras, F., Cleeve, A., Rodriguez, M. I., et al. (2022). The impact of ‘grounds’ on abortion-related outcomes: A synthesis of legal and health evidence. BMC Public Health, 22, 936. https://doi.org/10.1186/s12889-022-13247-0
• Hansen, M. A. (2025). Wording matters: Support for women’s reproductive policies in the US. Politics & Gender, 21(4), 904–930. https://doi.org/10.1017/S1743923X25000145
• Recker, F., Kagan, K. O., & Maul, H. (2025). Advancing knowledge and public health: A scientific exploration of abortion safety. Archives of Gynecology and Obstetrics, 312, 643–651. https://doi.org/10.1007/s00404-025-08053-z